Dhowr iyo toban cisho horteed intaanan dagaalka la qaadin, waxaa jirey darajooyin loo qeybiyay qaar kamid ahaa saraakiishii XDS. Dalku wuxuu xilligaas lahaa 29 sarkaal oo darajadoodu tahay Gaashaanle Dhexe. 13 kamid ah raggaas ayaa la gaarsiiyay Gaashaanle Sare. Waxaa raggaas kamid ahaa G/ S. Maxamad Nuur Galaal, G/ S. Maxamad Shiikh Cismaan Cirro, G/ S. Maxamad Cali Abokor, G/ S. Cabdi Cismaan Shaalle. Madashii lagu bixinayay dallacaadda ayaa ragga ka hadlay waxaa kamid ahaa Maxamad Cali Abokor. Isagu wuxuu yiri :

'' Dallacaad baanu qaadanay aanan garanayn sababta naloo dallacsiiyay. Dagaal baanu u soconnaa, dagaalkuna waa meel raggu ay ku qeybsadaan naf iyo geeri. Haddaba ujeeddada dallacaaddan ma in laysku kaaya diraa la doonayaa oo aanu isu niyad xumaanno. Maase laynala sugo inta uu dagaalka bilaabanayo, si markaas loo ogaado kaayagii xaqa u leh in uu qaato darajada ''. (Wareysi aanu ka soo xiganay Jeneraal Maxamad Cali Abokor. 29/ 8- 2004. Minnesota - USA).

Jeneraal Maxamad Cali Samantar oo ahaa sarkaalka darajada bixinayay ayaa markaas intuu qoslay yiri : Hortaa ma aanan arag nin darajo la siiyay oo diidaya ee

bal qaado darajadan. Ragga kalena waa la siin doonaa. Taliska ciidanka Soomaalida, waxaa markaas u muuqday, mar haddii dagaal la galo, in loo baahanayo ciidan badan. Sidaa darteed waxay sii diyaarinayeen saraakiishii wax ka maamuli lahaa hoggaanka sare ee ciidankaas.

Dowladdii Soomaaliyeed waxay qaadatay go'aan taariikhi ah, kaas oo ka turjumaya qadiyadda ay umaddu xambaarsanayd. Qadiyad uu askari iyo sarkaal waliba u qaatay lebiska ciidameed. Qadiyad hooyo waliba oo Soomaaliyeed ay ku habtay caruurteeda. Arimaha lagu mataaneeyo go'aan-qaadashada dagaalka waa meeshooda. Laakiin waxaanan shaki ku jirin in qodobka ugu molgaha culus ee sababay weerarka uu ahaa muhashada ay umaddu u haysay xoreynta gobolka. Khaladaadka ka yimaada istraateejiyada jaangooyada dagaallada, waa arin laga casharo qaato oo facaha danbe anfaca, ee maahan in uu noqdo mid qarannimadii bur-buriya. Taasina waa mid meesheeda iyo xisaabtankeeda leh.

Saraakiisha Itoobiya u talinayay ayaa iyagu waxaa u caddaa weerarka ay Soomaalida la damacsan yihiin in ay ku soo qaadaan gobolka Ogaadeenya. Waxaa u muuqatay in weerarkaas uu ka iman doono laba aag midkood. Xadka waqooyi ama xadka koonfur-bari ayaa waxay ahaayeen labada meelood oo cabsidu ka haysay. Laakiin waxaa ku adkaatay in ay ogaadaan halka uu qabsan doono danshidka weerarka hor. Waxaan shaki ku jirin in weerarka ay Soomaalidu ku qaadaan xuduudda waqooyi uu noqonayo mid ka milga culus kan lagu qaado xuduudda koonfur-bari ee Itoobiya. Waayo, waqooyiga waxaa ka dhow magaalooyinka ugu waaweyn gobolka. Degmada Harar waxay u jidhaa Hargeysa 270 km (169 m.) oo qura. Waxaa taa uga dhow degmada Jigjiga oo iyadu ah midda Harar ku xidha degmooyinka gobolka. Saraakiisha Itoobiya, waxay qiimeeyeen, tayada uu itraateejiyada dagaalka u leeyahay degaanka ku aaddan xuduudda waqooyi ee Soomaaliya. Haddii magaalooyinkan ay gacanta u galaan Soomaalida, markaas waxaa u sahal noqonaya in ay xalaashadaan Ogaadeenya inteeda kale. Sidaa darteed baa madaxdii Itoobiya, waxay mala-awaaleen in weerarka Soomaalida uu noqonayo mid ku soo hor-mara aagga Harar iyo Jigjiga. Haddaba si ay u difaacaan halkaas, waxay dhigeen xoog adag oo isugu jira rag iyo qalab. Ciidanka halkaas ay fariisiyeen waxaa kamid ahaa guuto dhan oo tekniko ku socota mechanized brigade. (The Ethiopia-Somalia War of 1977 Revisited. The International Journal of African Historical Study. Vol. 33. No. 3 -2000- 643).

Saraakiisha Soomaalida ayaa dhankooda waxaa u muuqday xoogga Itoobiya ay fadhiisisay xadka waqooyi. Sidaa darteed weerarkooda hore waa ay ka fogaadeen in ay dhankaas abbaaraan. Waxay doorteen in xoogga weerarkooda ay saaraan xuduudda koonfureed iyo kuwa gobollada dhexe. Saddex qodob ayaa la tilmaamaa in ay sidaas u doorteen. Mid wuxuu yahay, marka lays barbar-dhigo aagagga koonfureed iyo kuwa waqooyi, waxaa sahlan aagagga koonfureed. Midda labaad waxay tahay, keydka ciidameed iyo midka rasaas ee Soomaaliya, xooggiisu wuxuu yiil koonfur. Sidaa darteed, dagaalka lagu qaado xuduudda koonfureed waxaa u sahlan taakulada la gaarsiinayo. Qodobka saddexaad wuxuu ahaa, dhulka ballaaran oo ay ku fadhiyaan degmooyinka soke oo ku yaal gobolka Ogaadeenya. Taasi waxay saamaxaysaa, haddii Soomaalidu ay si kedis ah u qabsadaan degmooyinkan, waxaa Itoobiya ku adkaanaya in ciidamadeedu ay isu soo gurmadaan. Sidaas baa hoggaankii ciidamada Soomaaliyeed, waxay is-tusiyeen in weerarka bilowga ah ay la beegsadaan xadka ku beegan koonfurta iyo midka ku beegan gobollada dhexe. (Isla marjicii hore).

Sida uu xusay nin kamid ah ragga ka faallooday istraateejiyada dagaalkan, marka la eego kaydka rasaasta iyo shidaalka oo Soomaalida u yiil, madaxdii caynaanka u hayay talada dalka, waxay qorshahooda ku jaangooyeen muddada weerarka lix bilood. Muddadaas waxay ugu tala-galeen in ay dhaawac lixaad leh u geystaan ciidamada Itoobiya. Islamarkaasna ay ka soo ceshadaan dhamaan dhulka ay Itoobiya ka haysatay Soomaaliya. Inkasta oo ay ku guuleysteen qeyb kamid ah qorshahoodii, misana waxaa muuqatay jaangooyada khaldan oo ay ka qaateen difaaca Itoobiya u fadhiya degaanka iyo xiriirka uu dalkaasi la leeyahay dowladaha carri-edeg. (Isla marjicii hore).

7/ 7- 1977-kii, waxaa bilowday dagaalkii ay ciidamada Soomaaliyeed sida tooska ah uga qeyb-qaatee. Taariikhdaas waa markay bilaabatay xabaddii ugu horeysay oo ay ridaan guutooyinkan afarta ah. Dagaalkaas oo guushiisa iyo guul-darradiisa lagu muransan yahay, ayaa waxaa bilaabay afar guuto oo meelo kala duwan ka baxay. Iyagu waxay weerareen afar saldhig oo ciidamada Itoobiya ay ku la haayeen degaanka.

'' Afar magaalo ayaa habeenkaas la weeraray. Iyagu wacay ahaayeen Godey, Wardheer, Qabri-daharre iyo Dhagax-buur. Dagaalladii danbe, waxay ahaayeen dhameystir howshii habeenkaas bilaabatay. Sida la ogsoon yahay, dagaal kasta wuxuu leeyahay bilow iyo dhamaad. Haddii goor dhexe uu khasaaro ama dhaawac yimaado, meeshii bannaanaata waa la buuxiyaa. Si aanan loo hakan qalab iyo ciidan baa lagu gufeeyaa goldaloollada soo baxa. Qorshaha guud waa meel. In degaan gaar ah la qabtaana waa meel ''. (Wareysi aanu la yeelanay Jeneraal Maxamad Cali Samantar. 9/5- 2004. Philadelphia - USA ).

Halkaas baa waxaa ku bilowday dagaalkii weynaa oo ay ciidamada labada dowladood si toos ah wejiga isu saareen. Marka laga reebo dagaalladii ka dhacay lama degaanka Siinay, dagaalkani wuxuu ahaa midkii ugu weynaa ee qaaradda Afrika gudaheeda ka qarxa. Xanuunkii ay dhimbilihiisu siteen waxaa laga dareemay dalal ka baxsan qaaraddan Madow. Natiijooyinka laga dhaxlayay fagaaraha uu dagaalku ka socday, xurguftii dagaalkii qaboobaa iyo xiriirka uu dagaalku la lahaa dowladaha carri-edeg ayaa xiisad gaar ah u yeelayay dagaalkan.

Marxaladdii labaad ee Dagaalkii Ogaadeenya, markaas ayay bilaabay. Cuntubyo ka tirsan ciidamada Soomaaliyeed ayaa la amray in ay weerarar la beegsadaan meelo kamid ah fariisimaha ciidamada Itoobiya. Afar guuto ayaa judhii horeba ku nuuxsaday amarkii ka yimid hoggaankii howlgalka dagaalka, kuwaas oo xilli isku waqti ah ka tallaabay xuduudda. Guuto lagu ururiyay Xuddur oo uu hoggaaminayo G/ Dh. Axmad Teerso, waxay wejiga saareen degmada Godey. Guuto lagu ururiyay tuulada Guri-ceel oo uu hoggaaminayay Gaashaanle Faarax Sugulle, waxay wejiga saareen War-dheer. Guuto fadhigeedu ahaa Dhuusa-mareeb oo uu hoggaaminayay Gaashaanle Ibraahin Shan-fool, waxay u kaceen magaalada Qabri-daharre. Guuto fadhiday Burco oo uu hoggaaminayay G/ Dh. Cali Xuseen, iyaguna waxay aadeen Dhagax-buur.

Guuto waliba oo kamid ah ciidamadaas baxay waxay ahaayeen isku-dhaf ciidamadii Soomaaliya. Waxay isugu jireen XD, Biliis, Daraawiish, Ciidanka Asluubta iyo ciidan jabhad ah. Lebiska ciidanku wuxuu ahaa kii jabhadda, islamarkaa hubka ay siteen wuxuu ahaa qoryihii AK-ga ahaa oo ay ciidamada jabhaddu ku dagaalamayeen. Waxaa halkaas ka muuqda in madaxdii Soomaaliyeed oo markaas ka talisay qorshaha weerarkan, ay dhayalsadeen milgaha uu ku fadhiyo aagagga difaaca ciidanka cadowga. Galabnimadii, ciidanka inteeyan dhaqaaqin ayaa mid waliba dhankiisa uu ka dirsaday sahamo dhowr ah, si ay u indha-indheeyaan degaanka. Fiidkii markii ay soo laabteen ayay bilaabeen socodkoodii.

Xilligaas ma jirin wax dhaqdhaqaaq ah oo ciidanka Itoobiya ay ka wadeen jiidda hore ee ku aaddan meelaha ay ciidamada Soomaaliya soo marayaan. Weeraradii hore ee jabhaduhu galeen ayaa ciidamadii Itoobiya ka dhigay kuwo curyaan ah oo ku urursan goobo xaddidan. Meelaha ay u joogeen ilaaladana, ciidamo sahan ah ayaa la kor fadhiisiyay si looga foojignaado in ay ogaadaan socodka ciidanka. Guutooyinkii Soomaaliyeed, fiidnimadii ayay dhaqaaqeen, iyaga oo saaran baabuuro nalalka ay ka dansanaayeen. Meelo dhexe ayaa ciidankii lagu daadiyay. Dabadeed ciidan waliba wuxuu ku foofay bartii uu ka weerari lahaa cadowga.

Casarkaas sahanka la dirayo, G/ S. Maxamad Nuur Galaal ayaa wuxuu la soo hadlay Axmad Shiikh oo ahaa taliyihii guutada Duufaan. Wuxuu u sheegay in ciidan uu ku soo wajahan yahay magaalada Godey. Si gaar ah ayuu uga codsaday in jabhaddu gacan ka geysato howlaha ciidameed ee halkaas laga fulinayo. Galaal wuxuu sarkaalkan ka qariyay magaca sarkaalka hoggaaminaya guutada soo baxaysa. Waxaa xusid mudan in guutada uu Axmad Shiikh taliyaha ka yahay ay tahay midda ka howl-geleysay aagagga ay ku fadhiyaan afarta degmo oo Soomaalidu ay la beegsadeen weerarkoodii ugu horeeyay. Marka laga beeg qaato xaaladda, madaxdii jabhadda waxaa u muuqday, go'aankan dowladda Soomaaliyeed ay gaadhay in uu yahay mid aanan si wanaagsan looga fiirsan. Laakiin maadaama eeyan waxba ka qaban karin, waxay guddoonsadeen in ay si daacad ah ula shaqeeyaan ciidamada Soomaaliyeed. Axmad Shiikh oo arintan inooga waramaya wuxuu yiri :

'' Amarkii nala siiyay waxaanu gaarsiinay fariisimihii ay taararka inoo yiileen. Aniga iyo labadii sarkaal oo ergada ahaa, waxaanu aadnay Godey. Waxaan sii kaxeysanay gaari noociisu yahay Land-Rover oo aanu ka qabsanay ciidamada Itoobiya. Waxaa kale oo horey inoo sii raacay gaari weyn oo ciidan jabhadda ahi saaran yihiin. Kaas oo qudhiisu aanu ka qabsanay ciidamada Itoobiya. Markii aan tegay aagga Godey, Galaal baa taar ii soo direy. Wuxuu ii sheegay in ay soo baxayaan ciidan uu ku magacaabay Kaargoo, kuwaas oo Godey ku soo jeeda. Waa in gacan aad siisaan ayuu nagu yiri ''. (Wareysi aanu la yeelanay G/ S. Axmad Shiikh Cabdi, 30/ 7- 2003).

Ciidamada Soomaaliyeed ee weerarka qaaday iyo saraakiishooduba waxba ma eeyan hagran in ay ka lib keenaan dagaalka. Laakiin waxaa ka hor yimid caabbis adag oo lama filaan ku noqday howl-galkii ay fulinayeen. Tusaale wanaagsan waxaa ahayd weerarkii ay qaadeen guutadii aaday Godey, taas oo la kulantay culeyskii ugu weynaa ee afarta guuto hela. Magaalada Godey ayaa waxay tahay mid cusub, oo waxaa curiyay boqor Xayle Selaesse sanadkii 1964-kii. Ujeeddadu waxay ahayd in ciidamadiisu ay ka ishaa-falateystaan dhaqdhaqaaqyada jabhadda. Itoobiyaanku waxay sheegaan in magaalada loo dhisay dejinta iyo hor u marinta bulshada reer guuraaga ah ee degaanka ku dhaqan. Waxay sheegaan, hal-abuurkii magaalada Godey in ay ahayd mashruuc tijaabo ah oo lagu doonayay sidii loo reer-magaalayn lahaa reer guuraaga Soomaaliyeed. In arinku uusan sidaas ahayn waxaa u markhaati ah, meesha iyo qaab dhismeedka loo doortay magaalada. Magaaladu waxay leedahay gegi dayuuradeed oo weyn, islamarkaas malahan waddo qura oo ku xiriirisa degmooyinka kale ee gobolka. Waxay leedahay laba qasri oo waaweyn oo boqorku leeyahay, islamarkaas malahayn hal dugsi hoosaad oo ay caruurtu wax ku bartaan. Waxay lahayd saldhigyo ay ku hoydaan ciidamada, islamarkaas malahayn xarun caafimaad. Jeneraal Cabdullaahi Axmad (Cirro) oo hoggaaminayay ciidankii labaad ee qabtay magaalada ayaa inooga waramay dabiicadda uu leeyahay dhulka ay magaalada ku taal. Isagu wuxuu inoo sheegay sidan :

'' Dhulku waa baali, dhinacyada waxaa kaga weegaaran buuro dhaadheer. Buurahaas waxaa dhex-mara webiga Shabeelle. Si magaalada loo gaaro, waxaa laga gudbaa kaabad (buundo) ku taal meel magaalada ka sokeysa. Ilaalo culus baa halkaas joogtay. Intaanan magaalada la gaarin waxaa la marayaa dhul bannaan oo 18 km. gaaraya. Dabadeed meel webiga ka sokeysa baa waxaad ugu tegaysaa dhul dhir leh oo howd ah. Magaalada, webiga dhankiisa kale ayay cabbaar u jidhaa. Waxay u dhisan tahay hab istraateeji ah. Waxay u dhexeysaa toddoba buurood, kuwaas oo ah difaac dabiici ah. Buurta u danbeysa, dusheeda waxaa ka dhisan laba qasri oo uu lahaa boqor Xayle Selaesse. Buur kale waxay ku taal garoonka dayuuradaha oogadiisa. Buur waxaa saarnaa ciidan kumaandoos ah. Buur kale waxaa saarnaa ciidanka sancada. ........................... ''. (Wareysi aanu ka soo xiganay Jeneraal Cabdullaahi Axmad Cirro. 16/ 6- 2003-dii. Columbus. USA).

G/ Dh. Cabdullaahi Axmad (Cirro) oo ahaa taliye xigeenkii qeybta ayaa ciidanka la joogay galabta ay baxayeen. Axmad Teerso oo ay saaxiib ahaayeen ayaa ka codsaday in uu u yimaado oo ay isa sagootiyaan. Iyagu waxay ahaayeen saaxiibo tan iyo ardeynimadoodii.

'' Axmada Teerso, toddoba sano ayaanu isku fasal ahayn, oo si gaar ah baanu saaxiib u ahayn. Isaga ayaa iga codsaday inaan u tago si aan u sagootiyo. Waxaan ugu tegey meel la yiraahdo Shimbiraale oo u dhow degmada Ceel-barde. Habeenkaas waanu wada joognay. Waaberigii markii ay xuduudda ka tallaabeen baan ka soo laabtay. Fiidkii danbe buu taar igula soo hadlay. Wuxuu i wareystay xaaladda aagaggii kale. Waxaan u sheegay in wax waliba ay diyaar yihiin oo isaga uun la sugayo in uu dagaalka bilaabo ''. (Isla marjicii hore).